Apakah Hubungan Daulah Uthmaniyyah & Tanah Melayu ?

THE OTTOMAN-MALAY CONNECTIONS

Dua tiga hari kebelakangan ini, feeling dengan sejarah Khilafah Turki Uthmaniyyah. Sebabnya 22 Januari ialah ulang tahun ke-500 peristiwa Pertempuran Ridaniye pada tahun 1517 yang menandakan permulaan Khilafah Uthmaniyyah.

Ekoran daripada kemenangan atas tentera Mamluk di Mesir, Sultan Selim I menjadi Sultan Uthmaniyyah pertama yang memegang gelaran Khalifah Islam. Uthmaniyyah kekal menjadi pemimpin tertinggi dunia Islam sehingga kejatuhan khilafah pada tahun 1924.

Kekaguman terhadap Uthmaniyyah bukan didorong oleh perasaan romantisme atau nostalgia semata-mata, tetapi kerana Uthmaniyyah merupakan sebuah tamadun yang mempunyai pencapaian yang tinggi dari segi kekuatan dan juga kebudayaan.

Tidak seperti dinasti-dinasti khilafah yang sebelumnya iaitu Umayyah (hanya ada kelebihan kekuatan) dan Abbasiyyah (hanya ada kelebihan kebudayaan).

 

Tetapi ada juga yang bertanya dan berkomen dengan nada sinis :

“Apa sumbangan Uthmaniyyah kepada Islam?”

“Sultan Sulaiman ini kerjanya kumpul isteri dan gundik sahaja”

“Uthmaniyyah jatuh sebab percaya dengan Yahudi”

“Apa relevannya Uthmaniyyah dengan hari ini?”

 

Ini adalah komen-komen yang tidak benar. Khalifah Uthmaniyyah pun manusia, mereka tidak dapat lari daripada membuat kesilapan.

Namun jika dilihat dari segi kemaslahatan, mereka telah memperjuangkan syiar Islam dengan jayanya. Uthmaniyyah berjaya memperluaskan wilayah sehingga ke pinggiran daerah jantung Eropah (Vienna) yang tidak pernah diterokai oleh kerajaan-kerajaan Islam sebelum ini, menjadi ancaman kewujudan (existential threat) kepada Tamadun Eropah dari abad ke-14 hingga 17.

 

Dan lebih penting sekali, Uthmaniyyah bertindak sebagai pembela umat Islam daripada serangan penjajah-penjajah Eropah (Portugis, Belanda & British) yang menguasai Lautan Hindi.

 

Selepas Melaka jatuh ke tangan Portugis pada tahun 1511, Sultan Sulaiman Al-Qanuni mengutuskan armada lautnya ke Nusantara (Alam Melayu) untuk membebaskan Melaka dan mempertahankan Aceh daripada serangan Portugis.

Tentera Uthmaniyyah mengajar orang Islam di Alam Melayu membuat dan mengguna meriam. Namun, kuasa laut Uthmaniyyah yang semakin lemah telah membolehkan Belanda menguasai Aceh pada akhir abad ke-19.

Envar Pasha

Kejatuhan Uthmaniyyah pun bukan sebab khalifah korup, tetapi kerana kuasa Uthmaniyyah ketika itu telah pun dikuasai oleh golongan sekular-nasionalis seperti Enver Pasha yang terburu-buru menyebelahi pakatan Empayar Jerman dalam Perang Dunia Pertama.

Kekalahan Jerman telah menyebabkan wilayah Uthmaniyyah diagih-agihkan oleh kuasa-kuasa pemenang (British dan Perancis) dalam Sidang Keamanan Paris 1919, termasuk Palestin.

 

Jadi, saranan saya untuk belajar dengan Uthmaniyyah bukan bermaksud kita perlu menjadi bebas nilai (value-free) dalam mengamalkan geopolitik dan diplomasi, bukan juga bermakna kita tidak perlu memilih rakan dalam penjalinan hubugan antara negara, dan bukan bermakna matlamat menghalalkan cara.

Yang perlu kita faham ialah aspek-aspek kenegarawanan (statecraft) Uthmaniyyah yang membolehkannya daripada sebuah kuasa yang kecil di Anatolia menjadi sebuah kuasa besar yang menggagahi tiga benua.

Antaranya diplomasi fleksibel yang mengambil kira imbangan kuasa (balance of power) dan pembinaan kuasa laut untuk menandingi kuasa-kuasa Eropah.

 

Persoalan yang lebih besar ialah:

Bagaimana orang Nusantara boleh lupa siapa dia Uthmaniyyah dan apa sumbangan mereka, sedangkan simbol-simbol Uthmaniyyah masih hidup bersama kita?

Lambang Bulan Sabit dan Bintang yang menghiasi bendera kerajaan-kerajaan kita adalah berasal dari lambang Uthmaniyyah iaitu Ay-Yıldız (Bulan-Bintang), termasuk bendera Kesultanan Johor yang menjadi asas kepada Jalur Gemilang.

Pemakaian simbol tersebut menjadi saksi kepada solidariti politik di antara Turki Uthmaniyyah dan Alam Melayu atas dasar satu umat yang sama atau ‘pan-Islamisme’.

Sementara itu, songkok juga berasal daripada topi Fez yang merupakan pemakaian kepala rasmi Uthmaniyyah sejak 1826.

Fez dipakai oleh umat Islam di India selepas kejatuhan Empayar Mughal pada 1857 sebagai tanda bay’ah (taat setia) kepada Khilafah di Turki. Kemudian ia beransur menjadi budaya di Alam Melayu.

Hubungan yang erat di antara Kesultanan Johor dan Uthmaniyyah terbina sejak zaman Sultan Abu Bakar (1862-1895) sehingga Johor Bharu dikenali sebagai bandar berkembar (twin city) kepada Istanbul sehingga hari ini.

Sejarah Uthmaniyyah adalah sejarah peradaban Islam kita.

Kalau bukan kita sendiri yang menghargainya,
tiada sesiapa yang akan menghargainya bagi pihak kita.

 

Dan di sejarah Uthmaniyyah terdapat pengajaran yang dapat mengeluarkan umat daripada ditindas dan ditekan di pentas geopolitik.

Nota : Geopolitik bermaksud percaturan kuasa dan pengendalian hubungan antarabangsa yang mengambil kira kekuatan dan kelemahan geografi sesebuah negara.

Bacaan lanjut:

  • The Ottoman Centuries : The Rise and Fall of the Turkish Empire (Lord Kinross, 1977)
  • Ottoman Connections to the Malay World (Saim Kayadibi, 2011)
  • Great Powers and Geopolitical Change (Jakub Grygiel, 2006)
    – Bab 5 membincangkan kebangkitan dan kejatuhan Uthmaniyyah akibat faktor geopolitik.

 

Ayman Rashdan Wong
Kuala Lumpur, Malaysia.

Jom bersama Jejak Uthamaniyyah mengembara ke Turki menikmati keindahan 4 musim sambil berkongsi mengenai sejarah Islam  khususnya Daulah Uthmaniyyah yang telah bertahan hampir 600 tahun di setiap tempat yang kita akan jelajahi.

Klik Di Sini Atau Gambar Di Atas Untuk Info Lanjut

What is your opinion ?

comments

One Comment

Apa pandangan anda ?

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.